MMT = Moderne Monetaire Theorie, 15 september 2020


De MMT (Moderne Monetaire Theorie) is een zogenaamde heterodoxe (=ketterse) economische denkwijze die argumenteert dat verkozen regeringen fondsen zouden moeten werven door zoveel mogelijk geld in omloop te brengen om de beleidsmaatregelen te implementeren die zij nodig achten, schrijft de Nationale Bank van BelgiŽ op https://www.nbb.be/nl/artikels/de-moderne-monetaire-theorie-van-naderbij-bekeken De MMT, een "moderne geldtheorie", ook wel neochartalisme genoemd, is een sinds eind 20e eeuw ontwikkelde economische theorie die monetaire en macro-economische verschijnselen beschouwt vanuit het idee dat in moderne economieŽn fiatgeld de natuurlijke vorm van geld is. Fiatgeld is geld dat zijn waarde niet uit de materie haalt waarvan het gemaakt is (zoals goud en zilver), maar waarvan de waarde puur is gebaseerd op het vertrouwen dat mensen erin hebben. Het grootste probleem met fiatgeld is dat banken en de overheid zoveel ervan kunnen bijdrukken als ze zelf willen.
De MMT stelt dat in het moderne monetaire stelsel, overheidsuitgaven de primaire vorm van geldschepping zijn: de soevereine overheid schept een wettig betaalmiddel zonder intrinsieke waarde, betaalt daarmee haar uitgaven, en int belastingen en boetes die de vraag naar dit betaalmiddel oproepen, zodat het waarde krijgt. De vraag rijst dan gelijk wat onder waarde moet worden verstaan? Er is in principe geen grens aan deze geldschepping, behalve dat ze inflatie kan veroorzaken. De MMT stelt echter dat overheden volledige werkgelegenheid kunnen bewerkstelligen, zonder al te bang hoeven zijn voor inflatie. Deze monetaire zienswijze komt uit de VS en daarvoor is wel een gegronde reden aanwijsbaar.
Het huidige monetaire stelsel is niet langer in stand te houden, zeker niet in de VS. De schulden van de VS, tevens wereldleider, zijn gestegen tot extreme hoogten. De totale Amerikaanse schulden bedragen $27.000.000.000.000.000, dat is $152.554 per werkende Amerikaan. Daarbij komt ook nog aan huishoudschulden, kredietkaarten, autoleningen en studentenleningen in totaal $15 biljoen. Duidelijk werd dat dit niet lang nog houdbaar zou zijn. Dus moest het monetaire stelsel op de schop en gekozen werd het een postkenyaanse aanpak. De monetaire autoriteiten worstelen met het probleem hoe ze de economie weer draaiende krijgen. Ondanks de enorme hoeveelheden geld die in de markten werden gepompt, ontstond er een tegengestelde beweging: een economische krimp die werd versterkt door de corona-pandemie.
Er is in Nederland voldoende gespaard geld in de vorm van opgebouwde pensioen-reserves en spaargeld, Ä2000 miljard, maar die worden niet geconsumeerd. Burgers hechten meer waarde aan een appeltje voor de dorst, een spaarpotje voor onverwachte uitgaven, studie geld voor de (klein)kinderen of voor tegenvallers in een tijd van een onzekere toekomst. Daar trekt de economie niet van aan. Daar moest een slimme maar ook sluwe oplossing voor gevonden worden. Het geld wordt zijn waarde, die het voor burgers nog had zolang ze er rente voor kregen, ontnomen en vervangen door fiatgeld, dat geen waarde heeft en in ruime mate beschikbaar komt en waarvoor geen rente hoeft te worden betaald. Daarmee wordt gehoopt dat de spaarders van de bank halen en het gaan uitgeven. Zo kunnen ook de investeringen worden betaald voor de energietransitie. Zijn de jongeren gelijk van dat vermaledijde spaargeld van de oude generatie af. De MMT stelt dat het opvoeren van overheidsbestedingen een beter idee is dan het te laten lenen door de private sector, omdat er geen schuld ontstaat, in de zin dat een staatsbankroet onmogelijk is. Het moderne fiatgeld wordt immers niet gedekt door een goed (b.v. edele metalen, buitenlandse valuta of effecten) dat schuldeisers kunnen komen opeisen. In de mainstream-economie en ook in politiek en wetgeving wordt het aangaan van begrotingstekorten voorgesteld als het aangaan van een staatsschuld: als een lening van de centrale bank, die de staatsobligaties opkoopt. De MMT-economen bezien overheid en centrale bank echter als ťťn geheel (de overheidssector) en concluderen dat de overheid leent van zichzelf. De obligatieverkoop beÔnvloedt de rentestand en is daarmee onderdeel van monetair beleid, maar niet van fiscaal beleid. De staatsschuld is vooral een telling van de hoeveelheid basisgeld, niet een echte schuld. Uit deze redenering volgen de volgende conclusies: De overheid wordt niet gefinancierd door belastingen of obligatieverkoop. Integendeel: belastingen zijn een vorm van geldvernietiging, omdat de overheid haar eigen schuldpapier (geld) terug inneemt. Voor de overheid geldt dat uitgaven voorafgaan aan inkomen, in tegenstelling tot hoe de financiŽn van huishoudens werken. De mogelijkheid tot geldschepping door de overheid wordt niet beperkt door het begrotingstekort, tenzij de overheid zichzelf vrijwillig een grens oplegt (zoals de Verenigde Staten doen; het Europese Stabiliteits- en Groeipact doet iets soortgelijks). Zo'n grens is echter niet gebaseerd op enig werkelijk risico. In plaats van het risico van staatsbankroet is de praktische grens aan de geldschepping gelegen in de werkgelegenheid. Het voornaamste beleidsvoorstel dat uit de MMT voortkomt is de instelling van Ďfull employmentí door een overheidsinstelling die werklozen tegen minimumloon maatschappelijk nuttig werk laat verrichten, gefinancierd door geldschepping. De voorspelling is, dat deze jobgarantie niet zal leiden tot serieuze inflatie voordat de beschikbare overcapaciteit in de economie volledig benut is, mits de jobgarantie werk schept dat niet concurreert met marktpartijen. Dat betekent dat volledige werkgelegenheid bereikt zou kunnen worden.
Stefany Kelton, auteur van het boek The Deficit Myth: Modern Monetary Theory and the Birth of the People's Economy, is een voorstander van de Moderne Monetaire Theorie. De kern daarvan is dat geld vervangen wordt door fiatgeld. Geld heeft altijd een waarde gehad, fiatgeld heeft geen waarde meer, is in overvloed beschikbaar en kost niets. Je ziet dat al terug in de vorm van cryptogeld, zoals de Bitcoin en de XRP. Ik heb nooit begrepen waarom er voor ťťn bitcoin $10.000 wordt betaald, dat geen enkele waarde vertegenwoordigt, en mensen met enig gezag in de financiŽle wereld stellen dat de waarde van de bitcoin binnen een jaar kan stijgen naar $100.000. In de MMT kunnen overheden onbeperkt geld gaan scheppen. Begrotingstekorten worden geen staatsschuld meer want de staatsobligaties worden daarna opgekocht door de centrale banken, waardoor de liquiditeiten verder worden verruimd. Daaruit ontstaat ook de negatieve rente van dit moment. Maar in principe is rente geen relevant begrip meer. Daar ligt een spanningsveld: geld zou gratis zijn maar beleggers willen wel een redelijke vergoeding! De vraag wordt dan welke landen dan nog rijk dan wel arm zijn als geld als centrale factor in he waaraan wordt de prijs ervan dan gerelateerd? Het streven van de MMT is dat overheden moeten gaan streven naar volledige werkgelegenheid en het bereiken van prijsstabilisatie. Indien er inflatierisico's opduiken, zal de regering wellicht de belastingen moeten verhogen. De taak van de centrale bank komt erop neer te voorzien in de behoeften van de regering, is niet langer onafhankelijk, maar dienstbaar aan/onderdeel van de overheid. Het zijn nogal revolutionaire ideeŽn, die hier op tafel worden gelegd en die in principe al worden uitgevoerd door de grote centrale banken. In de Oudheid, 2500 voor Christus bestond het begrip geld, in de vorm van zilveren staven, al in MesopotamiŽ, het huidige Irak. Volgens oude kleitabletten met spijkerschrift was puur zilver het eerste gestandaardiseerde betaalmiddel. De kostbare staven werden in stukken gehakt en gewogen bij een handelstransactie. Het zilver werd gebruikt om praktische redenen. De handel in het hoogontwikkelde MesopotamiŽ nam toe en natuurproducten werden verhandeld: kleine zilveren staven waren veel handzamer dan het ruilmiddel ossen of gerst. In 1500 voor Christus was de Kaurischelp al het ideale betaalmiddel in China Het gebruik was vermoedelijk wijd verbreid toen het Chinese schrift werd ontwikkeld, het schelpenteken was het symbool voor Ďgeldí en kwam het voor in tekens die te maken hadden met Ďkopení, Ďverkopení en Ďruilhandelí. Ik ben nog van de oude stempel en kan mij geen voorstelling maken dat een monetair/financieel stelsel kan standhouden als Ďgeldí geen enkele waarde meer heeft. Wat heeft er dan nog wel waarde in die samenleving? Kennis, vastgoed, grondstoffen, bedrijven? Het communistische systeem van Ďfull employmentí is uiteindelijk ter ziele gegaan: er is geen enkele toegevoegde waarde om bij een conciŽrge vier hulp conciŽrges toe te voegen. De economische inspanning moet wel efficiŽnt zijn. Wat is de uitdaging voor mensen die allemaal werk hebben en wat is dan de waarde van hun loon dan nog? Dit is in mijn ogen een fata morgana, waarin de jongeren maar al te graag willen geloven. Als je de kern uit het monetaire systeem haalt moet je dat vervangen door een andere kern dat ook het vertrouwen geniet en draagvlak krijgt in de samenleving. In MMT kan iedereen miljonair worden want geld heeft geen waarde meer. Dus kan de bitcoin over drie jaar wel een miljoen dollar kosten in de casinoís van dan.
De samenleving komt op z'n kop te staan, niet alleen economisch maar ook monetair/financieel en sociaal/maatschappelijk. Het is de nieuwe tijd, waarin alles wat goed en vertrouwd was op de schop gaat. Ik ging met mijn 59ste met de pre-VUT in de WW maar met 70% van mijn geÔndexeerde laatste salaris tot mijn 65ste en werd mijn pensioenpremie doorbetaald. Die tijd is voorbij. Je moet nu voor de laatste 5 jaar nog gaan solliciteren.
Koen Haegens schreef in de Volkskrant, https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/waarom-de-hoogste-staatsschuld-aller-tijden-geen-enkel-probleem-is~b9c72ab5/ een recentie over het boek The Deficit Myth van de econome Stephanie Kelton over waarom de hoogste staatsschuld aller tijden geen enkel probleem is. Eerst heeft hij twijfels, dit kan niet waar zijn: geen staatsschulden meer: zorgpersoneel meer loon, druk op enter en het is er, KLM nog een miljard steun erbij, druk op enter en het is er, mensen in de schuldverlening hun schulden kwijtschelde, een druk op enter is voldoende. Geld is er in overvloed, het Stabiliteits en Groeipact kan de prullenmand in, geen werklozen meer, de centrale banken worden onderdeel van de overheid (wat in de VS al is), het fiatgeld heeft geen waarde meer, een utopie! Waarom zijn we daar 4500 jaar geleden niet op gekomen, op zich is het een paradijselijk visioen. Ik geloof er helemaal niets van dat houdbaar is. Dan zien we dezelfde idiotie als de prijs van de bitcoin, die nu 10.000 keer duurder is dan de dollar. Ik zie geen toekomst voor een systeem waarin overheden de geldkranen kunnen opendraaien en daar aan niemand verantwoording over hoeven af te leggen. Landen hebben geen schulden meer want fiatgeld heeft geen waarde meer. Arme landen zijn er dus niet meer: ItaliŽ, Spanje, Griekenland, Portugal en BelgiŽ komen in dezelfde positie als Duitsland en Nederland. Staatsschulden bestaan in de MMT niet meer en begrotingstekorten zijn niet meer relevant, zolang de economische activiteiten maar opgestuwd worden. Maar we zitten ook met verduurzaming, hergebruik van goederen en vergroening, waarvan ik mij afvraag hoe de MMT hoec daarmee omga. En misschien worden rijke landen wel arm. Wat ik niet snap is hoe het kan zijn dat landen fiatgeld kunnen creŽren en daar geen schuldenpositie uit ontstaat. Ja, de staatsobligaties die worden geplaatst (met of zonder rente) door Treasury (MvFin) worden gelijk weer opgekocht door de centrale bank (ook MvFin) en moeten die uiteindelijk weer worden terugbetaald dan druk je even op enter en de obligaties zijn terugbetaald. Tenzij er alleen nog maar eeuwigdurend schuldpapier wordt geŽmiteerd. Maar beleggers, b.v. pensioenfondsen, willen wel een vergoeding ontvangen en een inflatiecorrectie voor het beschikbaar stellen van het geld. Ik snap wel dat de overheid daarvoor een keer op enter drukt en de rente wordt betaald. En dat kan zonder dat het land er armer van wordt want het fiatgeld dat wordt betaald is niets waard. En van iets wat niets waard is kun je ook niet rijker of armer worden.
Wat mij grote zorgen baart is dat die overvloedige hoeveelheden geld er al zijn, dat de rente vrijwel gratis is in het kapitaalverkeer (niet voor consumenten want die betalen voor een lening of rood staan 8% tot 10%) en de ECB een eigen crypto-euro wil gaan uitgeven. Verder hebben onze politici de smaak al te pakken en strooien royaal met geld. Bezuinigen is van de oude orde, we gaan nu over naar uitgeven. Kijk maar naar de Troonrede en de Miljoenennota. In de VS en in Japan is MMT al volop aan de gang. Terug naar het monetaire beleid van Duisenberg en Wellink is niet meer mogelijk. Dat zou heel zeker een gigantische chaos veroorzaken, vele malen groter dan die van de Dertiger Jaaren. En dan zou iedereen weer moeten beginnen met het 'tientje' van Lieftinck. Het probleem was al zeker 12 jaar voorzienbaar toen de lange economische golf van Kondratieff (1950-2008) voorbij was. Dat betekent dat we nu in een transitieperiode zitten, de vorige duurde 20 jaar (1929-1950), en deze gaat zeker nog tot 2035 duren, voordat een nieuwe lange golf van start kan gaan (tot 2090-2100). Maar dan moet er wel een stabiel financieel/monetair systeem in de steigers staan. Geen systeem dat op lucht gebaseerd is. Overigens zie ik geen andere oplossing dan dat alle ballast eerst moet worden opgeruimd/vernietigd. Ik maak mij grote zorgen over het huidige monetaire beleid van de centrale banken van ruime liquiditeiten en vrijwel gratis geld in de wetenschap dat er geen weg terug is. Het opblazen van het monetaire beleid in de VS doet mij denken aan het faillissement van Enron. Er zijn weinig bedrijven die zoín spectaculaire groei ťn val doorgemaakt hebben als dit energiebedrijf uit Houston. Enron had ongeveer22.000 werknemers en zou in 2000 ongeveer $111 mrd binnengehaald hebben. Niet veel later kwam er echter een gigantische fraudezaak op het vlak van boekhouding aan het licht. Enron is in de VS nu het symbool van fraude in bedrijven en corruptie. In 2001 werd het bedrijf failliet verklaard. Het gaat nog steeds om het grootste faillissement in de geschiedenis van de VS.
Voor de goede orde: het feit dat overheden in dit monetaire systeem onbeperkt fiatgeld kunnen scheppen en geen schulden opbouwen kan plaatsvinden door het waardeloos maken van ons geld geld. Een miljoen x nul = nul, een miljard x nul = ook nul en een biljoen x nul = ook nul. Het is een cijfermatige benadering want de realiteit is dat een land al zijn financiŽle waarden opblaast en MMT vraagt zich niet af waartoe dat kan leiden.
Een nieuwe publieke digitale munt moet een vangnet vormen voor het geval private banken omvallen, het cash-geld helemaal afneemt en om een nieuw instrument te hebben voor betrouwbare monetaire politiek, stelt ECB-woordvoerster Alexandrine Bouilhet. De introductie van een eigen ECB-digitale euro kan zorgen voor een simpele universeel geaccepteerde, risicoloze en vertrouwde betalingsmethode, laat de ECB weten. De publieke consultatie over de ďDigital EuroĒ begon op 22 september 2020. Deze digitale munt zou de leemte over moeten nemen in extremere tijden als de huidige betalingssystemen (pinnen en internetbankieren) niet meer functioneren. Over een eigen digitale munt wordt binnen de ECB al langer nagedacht, maar met welke intentie was tot dusverre niet bekend. Een tipje van de sluier wordt nu opgelicht: ďals private banken omvallenĒ en de huidige betalingssystemen niet meer werken. Als dat zou gebeuren verkeren we dus in een ineenstorting van de financiŽle en monetaire systemen. Wat dat tot gevolg kan hebben moet de toekomst leren.
De ECB komt nu met een Plan B: naast de euro wordt een digitale versie gecreŽerd, die geen gebruik maakt van de bestaande betalingssystemen, waar banken gebruik van maken, maar waarschijnlijk van blockchain-technologie of de bestaande TARGET-clearing van de ECB. Blockchain is al operationeel bij transfers van cryptomunten als b.v, de Bitcoin en XRP. Het grote probleem, behalve dat het systeem veilig moet zijn, is dat wel er voor 430 miljoen inwoners in de eurozone een rekening moet worden geopend bij een van de 19 centrale banken in de eurozone dan wel bij de ECB zelf. Over die keuze wordt nu nagedacht, daarover moet volgend jaar zomer meer bekend zijn. Die te openen rekeningen moeten allemaal worden getoetst of de rekening niet wordt gebruikt voor het witwassen van geld dan wel andere criminele activiteiten. Deze introductie van de Digital Euro gaat ervan uit dat er een kans is dat het bestaande monetaire en bancaire stelsel op zijn laatste benen lopen, maar dat moet tussen de regels door worden gelezen. De ECB zelf zegt daarover dat de Digital Euro kan helpen het financiŽle systeem stabieler te maken. Dat roept twee vragen op: 1. Er is heel weinig bekend over het functioneren van digitale munten. Het enige zijn de twee cryptomunten, de bitcoin en de ribble, en die vertonen juist een heel onstabiel koersverloop. 2. Als het monetaire systeem 'stabieler' kan worden betekent dat dan dat de ECB van oordeel is dat de huidige toestand te weinig stabiel is?
Ons internetgeld staat nu bij de banken en die garanderen ons geld. Komen die in moeilijkheden dan is dat geld maar gedeeltelijk gegarandeerd. Als banken in problemen komen kan er een rush ontstaan op cash (bankpapier) dat net als de Digital Euro worden gegarandeerd door de centrale bank(en). Aangenomen wordt namelijk dat banken bankroet kunnen gaan, maar centrale banken nooit (in het huidige monetaire systeem). Maar, vanuit mijn perceptie, betwijfel ik dat. Niets is eeuwig in ons bestaan, dus ook centrale banken niet. Dan nog even over het Deposito Garantie Stelsel (DGS), dat geld tot Ä100.000 garandeert bij de aangesloten banken. Maar daar zitten toch beperkingen aan. De Nederlandsche Bank DNB) houdt toezicht op het bankwezen, maar als er toch banken in de problemen geraken is DNB daar niet aansprakelijk voor. DNB en de overheid zijn geen risicodragende partijen. Risicodragers zijn alleen de deelnemende banken, DNB voert de administratie en de afhandeling en beheert het risicofonds van de jaarlijkse bijdragen van de banken. Op basis van de situatie per 2019 (voor corona) moet het fonds in 2024 zijn gevuld. Komt er een bank/banken in de positie dat zij de verplichtingen jegens klanten, waarop het DGS van toepassing is: max Ä100.000, per persoon per bank, niet meer kan nakomen en de beschikbare buffers niet toereikend zijn om de gelden terug te betalen, dan kan de beheerder aan de Minister van FinanciŽn een kredietfaciliteit aanvragen. Maar dat betekent dan wel dat de belastingbetaler risicodrager wordt in dit financiŽle product en is dat ooit de bedoeling geweest van het DGS? Het DGS werkt goed als een bankje als dat van Dirk Scheringa omvalt, maar als grootbanken in problemen dan dat een domino-effect veroorzaken. De aanname is geweest dat systeembanken 'too big to fail' zijn, dat ze onder alle omstandigheden blijven functioneren, zo nodig geholpen worden door de ECB. met liquiditeiten, dan wel door overheden, met risicodragend vermogen dan wel met risicodragende garanties, waarvoor de belastingbetaler garant staat. De Nederlandsche Bank geeft 5 systeemrelevante banken: BNG, SNS, ABN Amro, ING en de RABO. In de hele wereld zijn er, volgens Financial Stability Board (FSB), 30 systeembanken 'Global Systemically Important Banks (G-SIB's)', waaronder alleen de ING in ons land, https://financieel.infonu.nl/geld/105280-wat-zijn-systeembanken-en-welke-banken-staan-er-op-de-lijst.html Wat rest zijn vragen, veel vragen, in onzekere tijden.
Al eerder zijn er vragen gesteld aan de ECB over de schadelijke bijwerkingen van het huidige monetaire beleid voor spaarders en de pensioenfondsen, zoals een nulrente op spaargeld, waarvan de waarde afneemt en een dalende dekkingsgraad op onze opgebouwde pensioenreserves. Daarop reageerde Christine Lagarde, voorzitter van de Europese Centrale Bank, op 19 maart j.l. met de mededeling dat zij daar niets aan kon doen. Onze regering legde zich daarbij neer.

Jan Blankestein, 18 oktober 2020

Terug